Patroni bemowskich ulic #24 Tadeusz Kutrzeba

W tym artykule przeczytasz między innymi o:

• patronie ulicy
• upamiętnieniu patrona

Generał Tadeusz Kutrzeba. Strateg, który chciał zmienić losy kampanii wrześniowej

Tadeusz Kutrzeba urodził się 15 kwietnia 1886 roku w Krakowie, w rodzinie oficera armii austro-węgierskiej. Już od najmłodszych lat związany był z wojskowością i edukacją wojskową. Kształcił się m.in. w szkołach wojskowych w Fischau i Hranicach, a następnie ukończył Wojskową Akademię Techniczną w Mödling pod Wiedniem jako jeden z najlepszych studentów swojego rocznika.

Karierę rozpoczął w armii austro-węgierskiej jako oficer wojsk inżynieryjnych i saperskich. Służył m.in. w Krakowie, Przemyślu i Sarajewie. To właśnie w Sarajewie był świadkiem zamachu na arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, który stał się bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. W trakcie wojny zdobywał doświadczenie na frontach serbskim, rosyjskim, włoskim i rumuńskim, pełniąc funkcje sztabowe oraz zajmując się przygotowywaniem fortyfikacji i planów operacyjnych.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku Kutrzeba natychmiast włączył się w organizację odradzającego się Wojska Polskiego. Trafił do Sztabu Generalnego, gdzie szybko zyskał opinię jednego z najbardziej utalentowanych oficerów sztabowych. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, współtworząc plany operacyjne i pełniąc funkcję szefa sztabu podczas kluczowych działań wojennych, m.in. ofensywy kijowskiej oraz Bitwy Warszawskiej. Za swoje заслуги został odznaczony Orderem Virtuti Militari.

W okresie II Rzeczypospolitej należał do grona najważniejszych wojskowych strategów. Współpracował przy tworzeniu planów obronnych państwa, uczestniczył w międzynarodowych konferencjach wojskowych i analizował zagrożenie ze strony hitlerowskich Niemiec. W 1928 roku objął stanowisko komendanta Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, gdzie przeprowadził gruntowną reorganizację uczelni i stworzył podstawy nowoczesnego systemu kształcenia polskich oficerów sztabowych.

Kutrzeba uchodził za zwolennika nowoczesnych rozwiązań militarnych. Opowiadał się m.in. za tworzeniem zmotoryzowanych oddziałów przeciwpancernych i większą mobilnością armii. Wielu jego pomysłów nie udało się jednak zrealizować przed wybuchem II wojny światowej.

W marcu 1939 roku został mianowany dowódcą Armii „Poznań”, odpowiedzialnej za obronę Wielkopolski. Już od pierwszych dni wojny proponował naczelnemu wodzowi Edward Rydz-Śmigły przeprowadzenie ofensywy wspierającej znajdującą się pod silnym naporem niemieckim Armię „Łódź”. Jego plan początkowo odrzucono, a gdy dowództwo zmieniło decyzję, było już za późno na skuteczne działanie.

Najważniejszym momentem kampanii wrześniowej stała się jednak bitwa nad Bzurą — największa polska operacja zaczepna przeciwko Wehrmachtowi. To właśnie Kutrzeba był jej pomysłodawcą i głównym dowódcą. Mimo ostatecznej klęski ofensywa na kilka dni zaskoczyła Niemców i pozwoliła części polskich oddziałów wycofać się w kierunku Warszawy.

Po dotarciu do stolicy generał został zastępcą dowódcy Armii „Warszawa” gen. Juliusz Rómmel. To z jego upoważnienia prowadził rozmowy kapitulacyjne z Niemcami i 28 września 1939 roku podpisał akt kapitulacji Warszawy.

Lata wojny spędził w niemieckich oflagach. Nawet w niewoli angażował się w działalność edukacyjną, organizując tajne kursy dla młodszych oficerów. Po zakończeniu wojny trafił do Londynu, gdzie uczestniczył w tworzeniu Instytutu im. gen. Władysław Sikorski oraz kierował Komisją Historyczną Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Generał Tadeusz Kutrzeba zmarł 8 stycznia 1947 roku w Londynie po ciężkiej chorobie. Początkowo został pochowany na cmentarzu Brookwood w Wielkiej Brytanii, jednak zgodnie z jego wolą w 1957 roku prochy sprowadzono do Polski i złożono na Wojskowych Powązkach w Warszawie.

Do dziś pozostaje symbolem nowoczesnego myślenia strategicznego i jednym z najwybitniejszych dowódców w historii Wojska Polskiego.